Grassroot JANUS: WIKI voor omgekeerd etymologische woordenlijst Latijn –> moderne talen

Bijdrage van Mike Kruijer en Piet Gerbrandy van de projectgroep JANUS: Woordjes leren met Wiki.

In een gemiddelde gymnasiumklas worden leerlingen bij het vak Latijn niet blij van het leren van woordjes, en ook eerstejaars studenten hebben er meestal een hekel aan. Het kost ze niet alleen veel tijd, het is ook nog eens geestdodend en speelt didactisch gezien niet in op de (extra) uitdaging die een gymnasiast of student nodig heeft. Echter, het paraat hebben van een substantiële hoeveelheid woorden is onontbeerlijk bij het vertalen. Met deze overwegingen benaderde prof. dr. Maartje Raijmakers (UvA) dr. Piet Gerbrandy (UvA): kan het leren van woordjes niet wat efficiënter? Dit is het begin geworden van projectgroep JANUS.

Het doel van projectgroep JANUS is om een digitale lijst samen te stellen van ruim duizend woorden die in het middelbaar onderwijs door leerlingen Latijn worden geleerd, en vervolgens voor alle hierin opgenomen lemmata uit te zoeken hoe zij in vier verschillende moderne talen (Nederlands, Engels, Frans en Duits) terecht zijn gekomen. Voor studenten GLTC en LTC  zal gewerkt worden met een lijst van bijna 2000 woorden. Het geheel moet in een digitale, online en door iedereen te bewerken vorm beschikbaar worden gesteld, om op die manier niet alleen in het middelbaar, maar ook in het universitair onderwijs te worden ingezet. Eerdere pogingen een soortgelijk werk tot stand te brengen zijn ondernomen, maar geen van alle in digitale vorm. Bovendien zijn deze momenteel nauwelijks meer beschikbaar en niet specifiek toegespitst op de onderwijspraktijk.
Waarom is er juist gekozen voor een lijst met etymologieën in omgekeerde richting? Dit heeft meer dan één reden. In de eerste plaats is het Latijn een taal die zich uitermate goed leent voor een dergelijke woordenlijst: de taal staat vrij hoog in de stamboom der Indo-Europese talen, waardoor ze aan veel moderne talen raakt. Bovendien zorgt zo’n lijst ervoor dat de te verwerven kennis (namelijk: de betekenissen van Latijnse woorden) verweven raakt met de al verworven kennis (de verwante woorden in andere talen). Als een leerling of student moet leren dat includere ‘opsluiten, bevatten’ betekent, gaat dat veel makkelijker door te denken aan het Nederlandse woord inclusief en het Engelse to include. Dat niet alleen, het zal ook langer beklijven en didactisch gezien heeft het als voordeel dat een leerling geen losse brokjes kennis opdoet, maar dat de kennis geïncorporeerd wordt in de kennis die al bestaat, waardoor er sneller een taalgevoel zal ontstaan. Woordjes leren is zo niet meer geestdodend maar prikkelt de betrokkenen om actief na te denken over het fenomeen taal en de verhoudingen tussen talen.

Bij dit project zijn –naast bovengenoemden- ook andere partijen betrokken: er is gestreefd naar een brede bezetting in de projectgroep, waarbij ook docenten uit het middelbaar onderwijs betrokken zijn, evenals een ICT-specialist die de realisatie van de website op zich zal nemen.

Op dit moment zijn de basislemmata vastgesteld. De lijst bestaat uit een mengeling van de woordenlijsten  zoals opgenomen in lesmethodes voor de middelbare scholen,  samen met de basiswoordenlijst die door  eerstejaars studenten GLTC en LTC wordt geleerd. Nadat er door de Vereniging Classici Nederland en Grassroots subsidie was verleend, konden enkele studenten aan de slag met het invoeren van een basis aan verwante woorden, hetgeen nu nagenoeg af is. Ook de website is al in ontwikkeling: wij verwachten dat volgend schooljaar de eerste proeven gedaan kunnen worden op scholen.
De site die gaat verschijnen maakt het mogelijk om zowel een lijst met woorden te leren (aan de hand van de gemakkelijkste omgekeerde etymologieën) als om de database te doorzoeken op één lemma (met een uitgebreide lijst aan verwante woorden). Mocht er een lemma of verwant woord ontbreken, dan wordt het toevoegen daarvan zeer eenvoudig door de interactieve Wiki-vorm waarin de site wordt gegoten. Op een forum wordt het mogelijk om te spreken over verwante woorden die opvallend zijn, of waarvan de etymologie onzeker is.

Om een idee te geven van de JANUS-lijst, is hieronder een deel van één lemma weergegeven, zoals hij in de database staat. Het betreft hier het lemma nego, negare, en hiervan zijn alleen de verwante woorden weergegeven. Behalve deze informatie is er per lemma grammaticale informatie toegevoegd (stamtijden, genitivi etc.), de betekenis van het lemma en er wordt aangegeven in welke lijsten of hoofdstukken van de lesmethodes het woord geleerd moet worden. Suggesties zijn welkom via mike.kruijer@student.uva.nl.

Verwante woorden bij nego, negare

Nederlands Engels Frans Duits
negeren, negatie (‘ontkenning’; < Lat. ptc. negatum), negatief (‘ontkennend’; < Lat. adi. negativus < ptc. negatum) to negate (‘ontkennen’), negation (‘ontkenning’), negative (‘ontkennend’; < Lat. adi. negativus < ptc. negatum), to deny (‘weigeren’; < Fr. denoiir ‘weigeren’ < Lat. de + negare) nier (‘ontkennen’), dénier (‘weigeren’; < Lat. de + negare) negieren (‘ontkennen’), negativ (‘ontkennend’; < Lat. adi. negativus < ptc. negatum), Negation (‘ontkenning’; < Lat. ptc. negatum)

Leden van de projectgroep JANUS (tenzij anders vermeld verbonden aan de UvA)

  • dr. Piet Gerbrandy (Klassieke Talen)  – coördinator
  • Jori Castricum, MA (docent Klassieke Talen)
  • Chris Hermsen (Informatie- en communicatietechnologie)
  • dr. Charles Hupperts (Klassieke Talen; auteur schoolboeken)
  • drs. Suzanne Luger (vakdidactica ILO)
  • prof. dr. Maartje Raijmakers (Ontwikkelingspsychologie)
  • dr. Rodie Risselada (Klassieke Talen)
  • Edwin Bollebakker, MA (historicus, MA-student Klassieke Talen en lerarenopleiding)
  • Chelsea O’Brien, MA (lerarenopleiding Klassieke Talen)
  • David Cohen (BA-student Klassieke Talen en Duits)
  • Mike Kruijer (BA-student Klassieke Talen)
  • Arla Nijenhuis (BA-studente Klassieke Talen)
  • Alex Philippa (BA-student Klassieke Talen)
  • Riemer van der Veen (BA-student Klassieke Talen)
  • Ivo Wolsing (BA-student Klassieke Talen en Latinistiek)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s