Hoera de robots komen!

Umeet Hoera de robots komen! 02 10 2014, 19:30 UvA Crea. Georganiseerd in het kader van UMeet (http://www.vsnu.nl/umeet en http://www.uva.nl/nieuws-agenda/agenda/alle-evenementen/content/debatten/2014/10/hoera-de-robots-komen.html)

Inleiding: discussie en protest; gevaren van techniek?

De discussie over gevaren van en protest tegen techniek is er vast al sinds de ‘uitvinding’ van het vuur. De Engels Ludieten vernielden de machines die handwerk overnamen. Ook over de eerste stoomtrein (tussen Amsterdam en Haarlem, nu 175 jaar oud) was niet iedereen te spreken. Niets nieuws onder de zon aldus? De razendsnelle ontwikkelingen van robotica en automatisering geven discussie: Over banen die verdwijnen door automatisering en robotisering, over ouderen die ‘gezelschap’ krijgen van een robot. Interessant om daar de inzichten uit de wetenschap in mee te nemen.

Laat ik beginnen met twee citaten uit de SZW-lezing van Minister Asscher. Aan deze lezing werd gerefereerd tijdens het debat.

Citaat 1:

“[over robots in het licht van andere ontwikkelingen:]robots zijn niet eens de meest belangrijke technologische ontwikkeling. Minstens zo relevant zijn de opkomst van kunstmatige intelligentie, snellere internetverbindingen en de opkomst van de smartphone. Dit opent een scala aan nieuwe toepassingen.”

Citaat 2:

“[over de ontwikkeling van computerchips volgens de Wet van Moore, ns] dat exponentiële ontwikkeling lange tijd redelijk onzichtbaar blijft, maar dan explodeert. De digitale ontwikkeling is op dit keerpunt beland en op de tweede helft van het schaakbord terechtgekomen, waardoor de vergaande effecten nu pas goed zichtbaar worden. In hun veel besproken publicatie komen Frey en Osborne bijvoorbeeld tot de conclusie dat 47% van de totale bestaande werkgelegenheid in de VS de komende twee decennia het risico loopt om te verdwijnen als gevolg van technologische ontwikkelingen.”

Niet alleen maar kommer en kwel dus. Maar wel een aantal vragen over hoe we met technologische ontwikkelingen moeten omgaan.

Welke invalshoeken kozen de sprekers?

De eerste spreker, Anthony van Inge (UvA|FNWI |Instituut voor Informatica) is gespecialiseerd in Autonome Systemen. Hij schetst de geschiedenis van de robotica. Alleskunner Da Vinci heeft naar al schetsen voor een mechanische ridder gemaakt. De moderne robot is niet altijd naar het evenbeeld van de mens ontwikkeld. Deep Blue en Watson, twee bekende supercomputers, lijken niet echt op jou en mij. Robots vullen de mens ook vrij letterlijk aan: mensen die met een robot-arm weer dingen kunnen oppakken. Dat oppakken is een aansprekend voorbeeld voor het in beeld brengen van robotica. Maar: hoe wij als mensen iets doen, dat is niet altijd hoe robots een probleem aanpakken. Deep Bleu en Watson zijn zo krachtig omdat ze enorme hoeveelheden informatie zeer efficiënt kunnen doorspitten. Sensoren die van alles kunnen meten helpen de robot om (soms letterlijk) staande te blijven. De kant die het opgaat is dat robots zelf-lerend worden en dat de grens tussen mens en robot gaat vervagen. Dat roept natuurlijk wel vragen op.

En die vragen, daar gaat Jan Popma (onderzoeker Arbeidsomstandigheden/veiligheid, UvA|FDR| Sinzheimer Instituut), op in. Want: Als robots zelfstandiger worden, en zichzelf kunnen namaken? Gaan ze ons dan overheersen? En zijn er nog banen die niet worden ingepikt door onze mechanische vrienden? Uit Popma’s verhaal komt een niet altijd even positief beeld naar voren. Ben je onderwijzer of ander soort kenniswerker? Dan is het maar de vraag of een robot je werk niet gaat overnemen.

Het lijkt erop dat de risico’s nog niet zo erg in de maatschappij (laat staan Politiek Den Haag) zijn doorgedrongen. Het wordt er niet makkelijker op, want ‘de deskundigen’ zijn het natuurlijk niet eens over wat die robots gaan betekenen. Privacy en (andere) ethische vragen komen naar boven: wat als je op kantoor een robot als leidinggevende hebt? Maar: de robot kan ook veel gevaarlijke werkzaamheden overnemen of ondersteunen. De lijn van Popma is dat ELSI, kort voor Ethical, legal (juridisch) en social issues, onderbelicht is in de discussies over robotica. Want: tot nu toe heeft de economische groei de door robotica) verdwijnende banen kunnen vervangen. Maar blijft dat ook zo? Monden we uit in een race of rage against the machine? Want de ontwikkeling van robotica verloopt exponentieel, niet lineair. En die boodschap landt nog niet overal.

Reflectie

Veel vieze en gevaarlijke banen zijn of worden door robots overgenomen. Bij mij thuis wordt de rolcontainer, als die op de goede plaats staat, zonder dat de chauffeur h’m aanraakt, geleegd en gereinigd. Dat heeft vast iemand z’n baan gekost.

Laat ik het illustreren met een eigen ervaring: 15 jaar geleden werkte ik een zomervakantie in een ijzergieterij. Mijn werk was daar bij vlagen gevaarlijk: gietstukken in een soort stans-machine plaatsen, de stans uitvoeren, gietstuk weghalen. De vraag is: willen we dat soort werk door mensen laten uitvoeren? Aan de andere kant: Als een robot dat werk overneemt, dan moet die robot nu in ieder geval nog instructie krijgen. Dat is meer specialistische werkgelegenheid.

De afgelopen 10 jaar heb ik ICT voor consumenten een stuk gebruiksvriendelijker zien worden. Mijn eerste computer was een hoop gedoe; nu zijn Tablets, apps op mobiel, ‘simpele’ robots voor thuis en drones steeds gewoner. Die simpeler te gebruiken techniek is natuurlijk wel door slimmeriken bedacht. Het is afwachten en nodig om te verkennen of die simpeler technieken ook bredere werkgelegenheid betekenen.

De verhalen van van Inge en Popma vullen elkaar mooi aan. Wat mij betreft voor opdrachtgevers/klanten een goede zaak om technische kansen langs de ELSI-meetlat te leggen. Ik ben in ieder geval met meer bewustzijn over de vragen (niet de antwoorden) vertrokken.

Bronnen:

Aankondiging debat: http://www.uva.nl/nieuws-agenda/agenda/alle-evenementen/content/debatten/2014/10/hoera-de-robots-komen.html

SZW-lezing Asscher: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/toespraken/2014/09/29/robotisering-kansen-voor-morgen-toespraak-van-minister-asscher-tijdens-het-szw-congres-op-29-9-2014.html

http://www.uva.nl/over-de-uva/organisatie/medewerkers/content/p/o/j.r.popma/j.r.popma.html

http://ivi.uva.nl/contact1/employee-search/item/a.van-inge.html?f=inge

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s